Η απειλή της μετάδοσης της μόλυνσης. Του Massimo De Carolis

[Δημοσιεύτηκε στις 11 Μαρτίου στον ιστότοπο Quodlibet.gr-Μετάφραση: Καλλιόπη Ράπτη, Ευδοκία Ελευθερίου]

Τώρα που η καταιγίδα των ΜΜΕ για τον κορωνοϊό αρχίζει να κοπάζει, αφήνοντας να διαφανούν κάποια ορθολογικά τουλάχιστον επιβεβαιωμένα δεδομένα, και ενώ ολόκληρη η εθνική επικράτεια υποχρεώθηκε σε ένα καθεστώς εξαίρεσης που ποτέ πριν δεν είχε επιχειρηθεί, μπορούμε, ίσως, να τολμήσουμε κάποιες σκέψεις σχετικά με την σύνδεση του βιολογικού και πολιτικού χαρακτήρα της τρέχουσας κατάστασης έκτακτης ανάγκης, χωρίς να διακινδυνεύουμε να αναμειχθούν τα δύο επίπεδα συμβάλλοντας έτσι στη γενική σύγχυση.

Το πρώτο αδιαμφισβήτητο γεγονός είναι ο εκθετικός ρυθμός με τον οποίο αυξάνονται οι νοσηλευόμενοι και οι νεκροί, διπλασιάζοντας τον αριθμό κάθε δύο ή τρεις ημέρες. Κοντολογίς, η μόλυνση από την επιδημία δεν είναι μια ψευδαίσθηση, αλλά ένα πραγματικό δεδομένο, το οποίο θα μπορούσε να εξαντλήσει τις δυνατότητες του νοσοκομειακού μας συστήματος μέσα σε δύο εβδομάδες, με δραματικές κοινωνικές συνέπειες, σε περιοχές όπως η Καμπανία ή η Σικελία, όπου η επιδρομή στις δομές υγειονομικής περίθαλψης είναι ήδη ένα συχνό φαινόμενο, για πολύ πιο ασήμαντες αιτίες.

Αντίθετα, ένα πολύ πιο καθησυχαστικό δεδομένο, αν και όχι απολύτως βέβαιο, είναι ότι ο αριθμός των ανθρώπων που έχουν μολυνθεί από τον ιό παρουσιάζοντας ήπια συμπτώματα μπορεί να είναι πολύ υψηλότερος από τους ελέγχους που πραγματοποιούνται. Εν ολίγοις, είναι πιθανό ο ιός να είναι λιγότερο θανατηφόρος και η «αιχμή» μείωσης των μολύνσεων να είναι πλησιέστερη χρονικά από όσο μπορεί κανείς να φοβάται, όπως, εξάλλου, επιβεβαιώνουν τα θετικά δεδομένα από την Κίνα. Μπορούμε, επομένως, να ελπίζουμε ότι η επιδημία θα εξασθενήσει, τελικά, χωρίς να προκαλέσει τα εκατομμύρια των θανάτων της ισπανικής ή της ασιατικής γρίπης.

Προφανώς, η ελπίδα ενισχύεται από τη μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, σε σχέση με το παρελθόν, των τεχνολογιών και των συστημάτων υγείας. Αντίθετα, είναι πιο δύσκολο να μετρηθεί η πραγματική χρησιμότητα των πολιτικών μέτρων που εγκρίθηκαν. Η εντύπωση, ωστόσο, είναι ότι εμπνέονται από μια αρχή που δεν στερείται κοινής λογικής. Αν υποθέσουμε, θεωρητικά, ότι τις επόμενες τρεις εβδομάδες στην Ιταλία κανείς δεν θα πλησίαζε ποτέ κανέναν (αν, παραδόξως, οι σύζυγοι σταματούσαν να κοιμούνται μαζί, οι γονείς δεν χάιδευαν πλέον τα παιδιά τους και οι γιατροί δεν πλησίαζαν τους ασθενείς), η μετάδοση θα γινόταν αδύνατη και η έκτακτη ανάγκη θα εξαφανιζόταν.

Τα κυβερνητικά μέτρα φαίνεται ότι στοχεύουν στο να προσεγγιστεί, όσο το δυνατόν περισσότερο, αυτό το ιδανικό. Στόχος τους είναι, αν όχι να ακυρώσουμε την κοινωνική ζωή, τουλάχιστον να την αναστείλουμε μέχρι νεωτέρας, διοχετεύοντας την επικοινωνία στους εξ αποστάσεως μηχανισμούς των κοινωνικών δικτύων (social network) και της έξυπνης εργασίας (smart working).

Σωστό ή λάθος, το σκεπτικό φαίνεται να γίνεται αποδεκτό από την πλειονότητα του πληθυσμού, που προσαρμόζεται στους νέους κανόνες με εκπληκτικό ζήλο. Ίσως δεν σπεύδουν όλοι να θεωρούν «εγκληματίες» και «ανεύθυνους» τους νέους που, παρά ταύτα, μαζεύονται για να γιορτάσουν κάποια γενέθλια, ή τους ηλικιωμένους που επιμένουν να πίνουν τον καφέ στο μπαρ. Σίγουρα, όμως, αυτή τη στιγμή, η υπακοή στους κανόνες ενισχύεται από την κοινωνική αποδοκιμασία που στοχοποιεί με αυστηρότητα τους παραβάτες. Συνεπώς, η απαίτηση για μετριασμό ή ακόμη και για ανάκληση των μέτρων θα ήταν, αυτή τη στιγμή, μάταιη και αντιδημοφιλής, ιδίως επειδή κανείς δεν φαίνεται να διαθέτει εναλλακτικές συνταγές.

Παραμένει, ωστόσο, γεγονός ότι πρόκειται για μέτρα ανησυχητικά, τα οποία κονιορτοποιούν την κοινωνική συνοχή και επιβάλλουν σε ολόκληρο τον πληθυσμό ένα καθεστώς μοναξιάς και αστυνομικού ελέγχου πολύ παρόμοιο με αυτόν που ζήσαμε στις πιο σκοτεινές στιγμές του πρόσφατου πολιτικού παρελθόντος. Γι’ αυτό, το κρίσιμο ζήτημα είναι να καταλάβουμε αν πρόκειται πραγματικά και μόνο για μια απλή παρένθεση ή αν παρακολουθούμε μια γενική πρόβα για αυτό που θα μπορούσε να αποβεί γενικευμένη συνθήκη της κανονικής ζωής στην κοινωνία του εγγύς μέλλοντος.

Η αμφιβολία δικαιολογείται από το γεγονός ότι η καταστροφή της κοινωνικής συνοχής και ο εμμονικός έλεγχος στο όνομα της «δημόσιας υγείας» σίγουρα δεν γεννιούνται με τον κορωνοϊό. Εδώ και έναν τουλάχιστον αιώνα, οι σύγχρονοι κοινωνικοί μηχανισμοί τείνουν να δημιουργούν μια κοινωνία βασισμένη στην απομόνωση, στην οποία ο αυθορμητισμός της κοινωνικής ζωής γίνεται αντιληπτός ως εμπόδιο ή ακόμα και ως απειλή για τη σταθερότητα του συστήματος.

Το θέμα είναι ότι, στο παρελθόν, το σύστημα παραγωγής δεν μπορούσε να κάνει χωρίς σώματα, φωνές και χέρια που συνεργάζονταν. Μπορούσε να περιορίζει και να ελέγχει τον συγχρωτισμό αλλά όχι να τον εξαλείψει τελείως. Σήμερα, αντιθέτως, χάρη στα θαύματα της τεχνολογίας, μπορούμε. Για πρώτη φορά, λοιπόν, όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, η μηχανή που αναπαράγει την κοινωνία μπορεί να απαλλαγεί εντελώς από την μοναδικά ανθρώπινη κοινωνικότητα, χωρίς να πληρώσει ένα τίμημα υπερβολικά υψηλό. Επομένως, τι μας εγγυάται ότι δεν εξοπλίζεται για να προβεί ακριβώς σε αυτό το διάβημα;

Προς αποφυγή παρεξηγήσεων, ας ξεκαθαρίσουμε εξαρχής ότι την αμφιβολία μας σε καμία περίπτωση δεν θα την λύσουν κάποια συνωμοσία, κάποια οργάνωση τύπου Spectre [Special Executive for Counter-intelligence, Terrorism, Revenge and Exortion] ή κάποια λιγότερο ή περισσότερο μυστηριώδης προσωποποίηση της Εξουσίας. Τα κοινωνικά φαινόμενα δεν σκηνοθετούνται, αλλά είναι το αποτέλεσμα ενός απροσδιόριστου αριθμού ανεξάρτητων δυνάμεων και πιέσεων.

Δεν υπάρχουν κουκλοπαίχτες, παρά μόνο μαριονέτες που σπρώχνουν το κουκλοθέατρο καθεμιά με τον δικό της τρόπο, με περισσότερη ή λιγότερη δύναμη, προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση, συχνά σε πείσμα των συνειδητών προθέσεών τους. Μόλις τελειώσει η επιδημία, θα υπάρξει σίγουρα μια εορταστική επιστροφή στην κοινωνικότητα, την οποία καμία δημοκρατική κυβέρνηση δεν θα διανοηθεί να απαγορεύσει.

Σίγουρα, όμως, πολλές εταιρείες θα αποφασίσουν ότι η αξιοποίηση της έξυπνης εργασίας (smart working) είναι τελικά συμφέρουσα και θα ζητήσουν από τους υπαλλήλους να μην αποσυναρμολογήσουν τους χώρους εργασίας έκτακτης ανάγκης που έστησαν συγκυριακά με τον καλύτερο δυνατό τρόπο στην κρεβατοκάμαρά τους. Πολλοί κομφορμιστές θα επισημάνουν ότι το κλείσιμο των χώρων νυχτερινής διασκέδασης συνιστά πλεονέκτημα για τη δημόσια ασφάλεια, αρκεί να μην θίγονται τα συμφέροντα των εστιατόρων και του τουρισμού.

Και σίγουρα πολλές «ταυτοτικές» πολιτικές δυνάμεις θα μας θυμίσουν ότι οι μεταδοτικές ασθένειες, γενικά, ευδοκιμούν ιδιαιτέρως μεταξύ των άστεγων και των μεταναστών (αν και, δυστυχώς για όσους θα περίμεναν ή θα ήθελαν να είναι έτσι, δεν είναι αυτό που συμβαίνει στην περίπτωση αυτή) και ότι η δημόσια υγεία απαιτεί άκαμπτους κανόνες υγιεινής. Γενικότερα, όλοι θα ανακαλύψουμε ότι, σε τελευταία ανάλυση, δεν υπάρχει κοινωνική ζωή που δεν συνεπάγεται έναν κίνδυνο μόλυνσης, όπως δεν υπάρχει οργανική ζωή που δεν κινδυνεύει από την ασθένεια και τον θάνατο.

Και θα βρεθούμε επομένως αντιμέτωποι με ένα βασικό πολιτικό ερώτημα: μέχρι ποιο βαθμό είμαστε διατεθειμένοι να θέσουμε σε κίνδυνο, έστω και ελάχιστο, τη βιολογική μας ασφάλεια για να δειπνήσουμε με έναν φίλο, να αγκαλιάσουμε ένα παιδί ή απλά για να συζητάμε με τους αργόσχολους που ξενυχτάνε στην πλατεία; Σε ποιο ύψος τοποθετούμε τον πήχη πάνω από τον οποίο η ικανοποίησή μας από την κοινωνική συναναστροφή γίνεται για μας προτεραιότητα σε σχέση με την προστασία της υγείας; Και είναι η πολιτική μας ύπαρξη πιο σημαντική από τη βιολογική επιβίωση;

Είναι καλό που ο κορωνοϊός μάς αναγκάζει από τη μια μέρα στην άλλη να θέτουμε ανάλογα ερωτήματα, διότι, από την απάντηση που θα δώσουμε στην πράξη (και όχι μόνο στα λόγια) θα μπορούσε να εξαρτάται η διαμόρφωση της μελλοντικής κοινωνίας.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Create your website with WordPress.com
Ξεκινήστε
Αρέσει σε %d bloggers: