Ιός και διαχωρισμός. Του Frédéric Neyrat

Φωτογραφία: Έργο της Maria F. Dolores (Μάρτιος 2020)

[Δημοσιεύτηκε στη γαλλική επιθεώρηση Terrestres, στις 5 Μαρτίου 2020. Μετάφραση: Έλλη Παντελίδη]

«Ο εχθρός μας είναι ο σεπαρατισμός», διακήρυσσε πρόσφατα ο πρόεδρος Μακρόν – αλλά ποιος σεπαρατισμός ακριβώς; Ο δικός του; Ο βιοπολιτικός σεπαρατισμός, ο οποίος επιβάλλεται για να αναχαιτιστεί ο κορονοϊός; Ή ο σεπαρατισμός εκείνος που αναφύεται εντός μιας πολιτικής ιογένειας[1] πιο σκοτεινής, πιο επικίνδυνης για τις κυβερνήσεις, επιφορτισμένης με τη διαχείριση της τρέχουσας οικολογικής απειλής;

«Ένα σημαντικό χαρακτηριστικό του δυτικού μηχανισμού ελέγχου είναι πως καθιστά τον λόγο τόσο διανοητό όσο και πραγματώσιμο, έτσι ώστε να διαχωρίζονται τελικά όσο το δυνατόν περισσότερο οι λέξεις από τα πράγματα και τις ορατές διαδικασίες».

W.S. Burroughs

«Ο εχθρός μας είναι ο σεπαρατισμός», διακήρυσσε πρόσφατα ο πρόεδρος Μακρόν.[2] Όταν μιλούσε για τον σεπαρατισμό ως «επιθυμία να εγκαταλείψουμε τη Δημοκρατία, ανυπακοή στους κανόνες», «έξοδο από το δημοκρατικό φάσμα» στο όνομα ορισμένων «πεποιθήσεων», αρκετοί νομίσαμε πως μιλούσε για τον ίδιο και όχι για τους μουσουλμάνους, βάσει του περίφημου μηχανισμού της Προβολής· ενός πρωτογενούς μηχανισμού ψυχολογικής άμυνας, κατά τον οποίο μεταβιβάζουμε σε κάποιον άλλον αυτό το οποίο λογοκρίνουμε σε εμάς. Διότι η «Δημοκρατία Μπροστά!»[3] φαίνεται να απαρτίζεται ξεκάθαρα από τη μερίδα αυτών που διαχωρίστηκαν από τους άλλους, από τον λαό, από τους πρόσφυγες, από την κλιματική πραγματικότητα, και από όσους ενδιαφέρονται περισσότερο για την επικείμενη ιδιωτικοποίηση του συνταξιοδοτικού καθεστώτος παρά για τους νόμους της Δημοκρατίας. Να προσθέσουμε ότι το να τυφλώνεις διαδηλωτές χτυπώντας τους με LBD[4], το να προστάζεις νεαρούς να γονατίσουν με τα χέρια πίσω από το κεφάλι στην Μαντ-λα-Ζολί[5], ή το να θέτεις υπό προσωρινή κράτηση όσους εισβάλλουν στην έδρα της πολυεθνικής εταιρίας BlackRock επειδή ανησυχούν για το μέλλον τους, δεν δείχνει ότι σέβεσαι τους κανόνες της Δημοκρατίας, αλλά πως μάλλον εκλαμβάνεις την τελευταία ως επιχείρηση ψυχικού και σωματικού ακρωτηριασμού.

Ένας σεπαρατισμός από τα πάνω, βασισμένος στην περιφρόνηση και τη βία, δεν υπάρχει μόνο στη Γαλλία βέβαια, αλλά σε όλες τις χώρες όπου τις εκάστοτε κυβερνήσεις απασχολεί περισσότερο να πλουτίσουν κι άλλο οι οικογένειές τους ή οι πετρελαϊκές εταιρίες, παρά κάποιο ενδεχόμενο σενάριο παρεμπόδισης της κλιματικής αλλαγής που επιδεινώνεται ραγδαία. Εντούτοις, αυτός ο σεπαρατισμός από τα πάνω, τον οποίον αρνούνται ως τέτοιον, καλείται τώρα να αντιμετωπίσει ένα φαινόμενο που αποκαλύπτει τη λογική οικοδόμησής του: τον περίφημο κορονοϊό. Διότι τα μέτρα που επιβάλλονται από τη γαλλική, ιταλική ή κινέζικη κυβέρνηση, απαιτούν ακριβώς να διαχωριστούμε: να μην συναθροιζόμαστε, να μην βγαίνουμε από το σπίτι, να μην αγγιζόμαστε, και να πλένουμε τα χέρια μας με μανία – θα έρθει ο καιρός που θα μας ζητήσουν να διαχωριστούμε από τα χέρια μας για να μην μολύνουμε τα πρόσωπά μας, να μην σκεφτόμαστε πολύ για να αποφευχθεί οποιαδήποτε διασπορά υποψίας αλήθειας, και να χρησιμοποιούμε αποστειρωμένες λέξεις. Να μια μορφή σεπαρατισμού, τον οποίο δεν αρνούνται αλλά είναι αποδεκτός: ένας σεπαρατισμός της επιβίωσης και του φόβου, ένας σεπαρατισμός που μοιάζει να προέρχεται από τα κάτω και να απευθύνεται στα κάτω, μέσα στην επιβεβλημένη απομόνωση.

Σεπαρατισμός για την επιβίωση, όντως; Μα πώς να εξηγήσει κανείς τη δυσαναλογία ανάμεσα στην επικινδυνότητα του εν λόγω ιού –σχετικά χαμηλό ποσοστό θνησιμότητας[6]– και την παγκόσμια παράνοια που τον περιβάλλει; Όποιος θυμάται ακόμη τις αναλύσεις του Baudrillard δεν εκπλήσσεται: είναι η ίδια η παγκοσμιοποίηση που είναι «ιογενής» και τείνει να μεταμορφώσει κάθε φαινόμενο –ατμοσφαιρικό, κοινωνικό, τεχνολογικό– σε πράκτορα που πολλαπλασιάζεται με ταχύτατους ρυθμούς: σε έναν ασυγκράτητο Mr. Smith (σαν το πρόγραμμα που αναπαράγεται και μεταμορφώνει τα πάντα σε Mr. Smith στη γνωστή τριλογία Μάτριξ). Και ο κορονοϊός, η παγκοσμιοποίηση εστεμμένη, η παγκοσμιοποίηση με κορώνα, (η λατινική λέξη corōna σημαίνει κορώνα) διασπείρεται με όρους κυριαρχίας και απειλεί λιγότερο την ίδια τη ζωή –τηρουμένων βέβαια των αναλογιών– και περισσότερο την ικανότητα να σταματήσουμε την παγκοσμιοποίηση (η οποία είναι επικίνδυνη κυρίως λόγω της ιογενούς της μορφής και όχι τόσο εξαιτίας του ιού αυτού καθεαυτού που εξαπλώνεται εντός της). Η κορώνα είναι κακό πράγμα, σύμφωνοι· συνεχίζουμε όμως, δυστυχώς, να εκλέγουμε βασιλιάδες για χάρη της!

Κι ενώ η παγκοσμιοποίηση συνεχίζει να επιβάλλεται στους εθνικιστές, ορισμένες κυβερνήσεις επιχειρούν να αρπάξουν την ευκαιρία για να τακτοποιήσουν τις εσωτερικές τους υποθέσεις, χρησιμοποιώντας τον κορονοϊό ως εργαλείο παγκοσμιοποίησης της «κατάστασης εξαίρεσης», προκειμένου να περιορίσουν τις συλλογικές ελευθερίες[7]. Είναι αλήθεια πως εν καιρώ κλιματικής κατάρρευσης, τα κράτη έρχονται αντιμέτωπα με τον εξής κίνδυνο: ο σεπαρατισμός από τα πάνω, η περιφρόνηση δηλαδή των λαών και η απόπειρα των ελίτ να συγκαλύψουν όσο το δυνατόν περισσότερο τις επιπτώσεις της περιβαλλοντικής καταστροφής, δεν πρέπει να βγει στην επιφάνεια. Στην πραγματικότητα μια τέτοια αποκάλυψη θα ρίσκαρε να παραγάγει έναν πολιτικό σεπαρατισμό με επαναστατικές επιδιώξεις, και τον σεπαρατισμό αυτόν, ο οποίος δεν θα προέρχεται ούτε από τα πάνω ούτε από τα κάτω, αλλά θα είναι συλλογικός, επίγειος, ή ακόμη και με δυναμική επέκτασης σε όλο τον πλανήτη, θα μπορούσαν να τον φοβηθούν οι κυβερνήσεις· καθώς κανείς δεν πιστεύει στα αλήθεια, πέρα από το παραλήρημα της ακροδεξιάς και το άγχος της καθολικής εκκλησίας, πως ο μουσουλμανικός σεπαρατισμός, τον οποίο αυτοί οι ίδιοι επικαλούνται [ενν. η ακροδεξιά και η καθολική εκκλησία], θα μπορούσε να καταλάβει την εξουσία στη Γαλλία.

Υπάρχουν έτσι τρία είδη σεπαρατισμού τα οποία θα πρέπει να λάβουμε υπόψη: ο πρώτος, ο ανομολόγητος, ο οποίος διαμορφώνεται από τις αρχές της εξουσίας, ο σεπαρατισμός από τα πάνω· ο δεύτερος, ο αποδεκτός και θεσμικός, ο οποίος καθίσταται δυνατός λόγω της επιδημίας του κορονοϊού, ένας σεπαρατισμός «βιοπολιτικού» ελέγχου όπως συνήθισε να λέγεται τελευταία. Οι δύο αυτοί σεπαρατισμοί έχουν ως θανάσιμο εχθρό τους εκείνον που δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να δημιουργηθεί: τον σεπαρατισμό που θα παραχθεί από τον πολιτικό ιό της Μεγάλης Άρνησης. Ο κορονοϊός θα μπορούσε βέβαια να υπερπηδήσει τις προσπάθειες απομόνωσης που επέβαλαν οι κυβερνήσεις, αλλά ας μην πιστέψουμε καμιά στιγμή πως ο βιομηχανικός πολιτισμός θα μπορούσε να επηρεαστεί: μόνο η πολιτική ιογένεια, που δεν υπακούει στην παγκόσμια τάξη, στον παγκόσμιο πανικό ή στην ανοσολογική της τοπικότητα, είναι σε θέση να αμφισβητήσει τα θεμέλια του Έκτου Αφανισμού.[8] Μόνο με το να διαχωριστούμε απ’ ό,τι μας καταστρέφει μαθαίνουμε να συμμαχούμε μεταξύ μας – απαλλαγμένοι από την ανάγκη της επιβίωσης στο όνομα της λαχτάρας για ζωή.


[1] «Viralité politique» στο πρωτότυπο, τόσο με την έννοια της αρρώστιας όσο και της γρήγορης εξάπλωσης. (Σ.τ.μ.)

[2] Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (Agence France-Presse), 18/02/2020 (https://www.youtube.com/watch?v=63sWpkn1OAk).

[3] La République En Marche! (Η Δημοκρατία Μπροστά!): γαλλικό φιλελεύθερο πολιτικό κόμμα που ιδρύθηκε από τον πρώην υπουργό Οικονομίας της Γαλλίας και εκλεγμένο πρόεδρο στις εκλογές του 2017, Εμμανυέλ Μακρόν. (Σ.τ.μ.)

[4] LBD = Lanceur de balle de defense: όπλο εκτόξευσης σφαιρών από καουτσούκ. (Σ.τ.μ.)

[5] https://www.efsyn.gr/kosmos/eyropi/174985_syllambanoyn-mathites-san-na-einai-tromokrates. (Σ.τ.μ.)

[6] Βλ. για παράδειγμα: https://abcnews.go.com/US/coronavirus-compares-sars-mers-recent-viral-outbreaks/story?id=69329364. Δεκαπέντε μέρες μετά τη συγγραφή του παρόντος άρθρου, που γράφτηκε στην αρχή της επιδημίας, το ποσοστό θνησιμότητας κυμαίνεται μεταξύ 2 και 5%, ποσοστό σαφώς μεγαλύτερο από αυτό της εποχικής γρίπης (0,3%).

[7] Βλ. Giorgio Agamben: https://acta.zone/giorgio-agamben-coronavirus-etat-dexception/, και την απάντηση του Jean-Luc Nancy: https://antinomie.it/index.php/2020/02/27/eccezione-virale/.

[8] Ο όρος Έκτος Αφανισμός χρησιμοποιείται για να περιγραφεί η μαζική και εξελισσόμενη εξαφάνιση ειδών στη σύγχρονη εποχή: https://fr.wikipedia.org/wiki/Extinction_de_l%27Holoc%C3%A8ne. (Σ.τ.μ.)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Create your website with WordPress.com
Ξεκινήστε
Αρέσει σε %d bloggers: