Σουπερμάρκετ: Η αλυσίδα εφοδιασμού από εργατική σκοπιά

[Δημοσιεύθηκε στο angryworkersworld.wordpress.com στις 23 Μαρτίου Μετάφραση: Σταυρούλα Πουλημένη]

Όλοι παραπονούνται για τα άδεια ράφια στα σουπερμάρκετ. Τώρα πολλοί άνθρωποι αναρωτιούνται πώς πραγματικά γεμίζουν αυτά τα ράφια. Όμως οι μαζικές αγορές προϊόντων μέσα στον πανικό είναι σχετικά ήσσονος σημασίας ζήτημα – με την εξαιρετικά ρυθμισμένη παραγωγή «στον σωστό χρόνο», τα ράφια μπορούν να αντέξουν μια αύξηση κατά 6-10 λίρες στην συνηθισμένη δαπάνη ανά νοικοκυριό. Ακόμη και αν οι άνθρωποι ψωνίζουν πολύ περισσότερο από αυτό, δεν πρέπει να ρίχνουμε την ευθύνη στα «εγωιστικά άτομα». Πρέπει να δούμε τα πολιτικά ζητήματα γύρω από την εξατομίκευση των κοινοτήτων της εργατικής τάξης τις τελευταίες δεκαετίες, καθώς και λογικές απαντήσεις στην κυβερνητική προτροπή για αυτοαπομόνωση για 14 μέρες εάν ένα μέλος της οικογένειας εμφανίσει συμπτώματα. Σημαντικότερο, όμως, είναι να δούμε τους δομικούς περιορισμούς της αλυσίδας προμηθειών των προϊόντων. Παρακάτω μπορείτε να δείτε μερικές σκέψεις για αυτό το συγκεκριμένο ζήτημα.

Οι σύντροφοι των «Οργισμένων Εργατών» (Angry Workers) έχουν δουλέψει σε εργοστάσια επεξεργασίας τροφίμων και διαμετακομιστικά κέντρα για πολλά χρόνια, συμβάλλοντας στη δημιουργία αυτοοργανωμένων εγχειρημάτων ενημέρωσης των εργατών και προσπαθώντας, ως μαχητικοί εκπρόσωποι πρωτοβάθμιων σωματείων, να διευρύνουν την οπτική της ανεξάρτητης δραστηριοποίησης των εργατών. Αυτή η εμπειρία και μία ανάλυση πάνω στην ευρύτερη βιομηχανία τροφίμων διαμορφώνει το μεγαλύτερο μέρος του νέου μας βιβλίου «Ταξική Δύναμη στην Ώρα Μηδέν». Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου διερευνούμε την σύνθεση αυτής της «απαραίτητης βιομηχανίας» στο Ηνωμένο Βασίλειο και αναρωτιόμαστε τι θα σήμαινε η κατάληψη και ο έλεγχος αυτής της βιομηχανίας από τους εργάτες στο σημερινό παγκοσμιοποιημένο σύστημα παραγωγής τροφής.

Κάθε απότομη αύξηση στη ζήτηση προκαλεί τρομερές δυσκολίες λόγω του ότι η αλυσίδα προμηθειών στον τομέα των τροφίμων λειτουργεί ήδη στα όρια της αντοχής της. Εδώ βρίσκεται μια λίστα αιτιών για τις οποίες οι αλυσίδες προμηθειών μπορούν εύκολα να καταρρεύσουν κατά τη διάρκεια της τρέχουσας κρίσης:

1) Η εξάρτηση από εισαγωγές τροφίμων απ’ όλον τον κόσμο

Στις αρχές της δεκαετίας του ’80, οι φάρμες στο Η.Β. παρήγαν περίπου το 78% των βασικών αγαθών της χώρας. Σήμερα το Η.Β. πρέπει να εισάγει σχεδόν το μισό των αναγκαίων τροφίμων από το εξωτερικό, κυρίως από χώρες της Ε.Ε αλλά και από τρίτες χώρες. Στον καπιταλισμό έχουμε να αντιμετωπίσουμε την αλλόκοτη κατάσταση όπου, για παράδειγμα, ζωντανά κοτόπουλα και ωμά θαλασσινά εξάγονται από χώρες της Ε.Ε. σε περιοχές με χαμηλότερους μισθούς για να τα επεξεργαστούν εκεί και να επιστρέψουν ως κατεψυγμένα τρόφιμα. Το τίμημα ενός υψηλότερου περιθώριου κέρδους είναι περισσότερη εργασία και μόλυνση.

2) Ένα σύστημα μεταφοράς στα όρια της αντοχής του

Η ποσότητα των τροφίμων που μεταφέρεται αεροπορικώς έχει αυξηθεί κατά 140% από τις αρχές της δεκαετίες του ’90. Ήδη το 2000 αυτό σήμαινε ότι 1 από τους 7,5 τόνους αγαθών που ερχόταν αεροπορικώς στο Η.Β. ήταν τρόφιμα. Επιπλέον, πολλά από τα προϊόντα αποθηκεύονται σε επιβατικά τουριστικά σκάφη. Έτσι, με τον τουρισμό σε αναστολή εξαιτίας της κρίσης του κορονοϊού, και με την καθήλωση πολλών αεροπλάνων, αυτός ο κρίκος της μεταφορικής αλυσίδας στην χώρα βρίσκεται υπό πίεση. Αλλά δεν είναι μόνο το κλείσιμο των συνόρων που προκαλεί προβλήματα. Το κύριο πρόβλημα στην προσπάθεια για επέκταση των μεταφορών είναι η χρόνια έλλειψη σε οδηγούς φορτηγών εξαιτίας των κακών εργασιακών συνθηκών. (1) Πολλοί συνεχίζουν να εργάζονται όχι επειδή είναι «ήρωες» αλλά επειδή δεν έχουν άλλη επιλογή ως αυτοαπασχολούμενοι εργαζόμενοι. Ο μέσος όρος ηλικίας των οδηγών φορτηγών στο Η.Β. είναι 53 έτη, με ένα 13% να είναι πάνω από 60 και μόνο ένα 2% κάτω από 25. Αυτή η ηλικιακή σύνθεση μπορεί πραγματικά να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα αν και όταν αναπτύξουν συμπτώματα.

3) Μία χωρικά συγκεντρωμένη αγροτική παραγωγή

Στο Η.Β. περιοχές γύρω από το Σπάλντινγκ ή το συγκρότημα θερμοκηπίων “Thanet Earth” στο Κεντ, (2) αποτελούν γεωργικούς κόμβους υψηλής πυκνότητας. Για παράδειγμα, το “Thanet Earth” παράγει 225 εκατομμύρια τομάτες σε περίπου ένα τετραγωνικό μίλι. Αυτές οι δομές βρίσκονται εν πλήρει λειτουργία και η επέκτασή τους είναι μάλλον αδύνατη. Επιπρόσθετα, και εν μέρει εξαιτίας του διλήμματος του Brexit, υπάρχει έλλειψη χεριών για γεωργικές εργασίες. Παρά τα σκληρά λόγια για την «μετανάστευση ανειδίκευτων εργατών», η βρετανική κυβέρνηση ήταν υποχρεωμένη να κάνει συμφωνίες με την Ουκρανία, για παράδειγμα, για να εξασφαλίσει προσφορά εργατικού δυναμικού.(3)

4) Ο αποθηκευτικός χώρος στα όριά του

Ο πανικός σχετικά με τo «άτακτο Brexit» έχει ήδη αποκαλύψει ότι υπάρχει απόλυτη έλλειψη από μεγάλες αποθήκες-ψυγεία στο Η.Β. (4) Συγκεκριμένα, οι αποθήκες έχουν αποτελέσει μεγάλο μέρος της φούσκας του real estate, με εταιρείες όπως η Segro να κερδοσκοπούν πάνω στη χρήση γης. Οι αποθήκες-ψυγεία είναι τέσσερις φορές πιο ακριβές από τις συνήθεις αποθήκες και δεν μπορούν να αναβαθμιστούν σε σύντομο χρόνο.

5) Συγκεντροποίηση στον τομέα επεξεργασίας τροφίμων

Υπάρχει μια τεράστια συγκεντροποίηση στην αλυσίδα της βιομηχανίας επεξεργασίας τροφίμων τις τελευταίες δεκαετίες. Ας πάρουμε τα σφαγεία ως παράδειγμα: Συρρικνώθηκαν από 1022 το 1985 σε 380 το 2000. Μετά ας ρίξουμε μια ματιά στους αλευρόμυλους: Έχουν απομείνει μόνο τρεις ή τέσσερις μεγάλοι αλευρόμυλοι στο Η.Β. Δύο βιομηχανίες μοιράζονται το 55% της αγοράς άρτου στο Η.Β. Και ένα τέταρτο από τα έτοιμα σάντουιτς προέρχονται από έναν παρασκευαστή. Αυτό σημαίνει ότι αυτές οι εταιρείες λειτουργούν στο 100% των δυνατοτήτων τους στην καλύτερη των περιπτώσεων. Παρά τα μεγάλα λόγια περί αυτοματοποίησης, η επεξεργασία τροφίμων αποτελεί στην πραγματικότητα έναν τομέα έντασης εργασίας. Στα εργοστάσια που δουλέψαμε, οι γραμμές παραγωγής είναι υπερπληθείς, δεν υπάρχει φυσικός χώρος για επιπλέον προσωπικό, κι ακόμη και στο Λονδίνο σε μερικούς χώρους εργασίας –όπως το κέντρο διανομής της Tesco στο Γκρίφορντ– υπάρχει έλλειψη εργατικού δυναμικού.

6) Προβλήματα τροφοδοσίας στην επεξεργασία τροφίμων

Δεν είναι μόνο, όμως, τα επεξεργασμένα τρόφιμα που φτάνουν στο Η.Β. από το εξωτερικό. Η βιομηχανία της επεξεργασίας τροφίμων βασίζεται σε πολλά ημιεπεξεργασμένα προϊόντα. Στην περίπτωση της πρόσφατης έλλειψης CO2/αμμωνίας το 2018, μπορούμε να διαπιστώσουμε πόσο συγκεντρωμένη είναι η παραγωγή εντός της Ευρώπης. Το αέριο αυτό χρησιμοποιείται για να δημιουργεί ανθρακικό στα αναψυκτικά και για να αναισθητοποιεί τα κοτόπουλα και τους χοίρους πριν τη σφαγή. Είναι ένα υποπροϊόν της παραγωγής λιπασμάτων. Ένα μη συντονισμένο κλείσιμο τριών παρασκευαστηρίων στην Ευρώπη προκάλεσε αποδιοργάνωση στα σφαγεία και στην ποτοποιία στο Η.Β.

7) Ένα εύθραυστο σύστημα logistics

Τα περισσότερα σουπερμάρκετ μείωσαν δραστικά τον αριθμό των διαμετακομιστικών κέντρων, και πολλά από αυτά ανέθεσαν τη διανομή σε εταιρείες logistics. Παράλληλα με την μείωση του άμεσου ελέγχου στις καθημερινές διαμετακομιστικές λειτουργίες, υπάρχουν λιγότερες μεγάλες αποθήκες που αυξάνουν το ρίσκο στην αλυσίδα τροφοδοσίας. Η Tesco προμηθεύει 3.700 καταστήματα με μόνο 25 διαμετακομιστικά κέντρα. Αυτά λειτουργούν ήδη στο 100% της χωρητικότητάς τους, όπως έχουν δείξει οι συχνές «αναταράξεις» στην ροή των διαμετακομιστικών λειτουργιών. (6) Αυτή η συγκεντροποίηση είναι ακόμη πιο εμφανής στις κατ’ οίκον παραδόσεις οπωρολαχανικών. H Ocado λειτουργεί μόνο τέσσερα κεντρικά διαμετακομιστικά κέντρα για ολόκληρο το Η.Β. Έχοντας υψηλά επίπεδα αυτοματοποίησης, κάθε τεχνικό σφάλμα προκαλεί μεγάλα προβλήματα. (7)

8) Ένας πολύ συγκεντρωτικός τομέας λιανικής πώλησης οπωρολαχανικών

Η τελική διανομή και οι πωλήσεις εξαρτώνται από πολύ λίγες μεγάλες εταιρείες. Το μερίδιο που έχουν τα σουπερμάρκετ στον συνολικό αριθμό πωλήσεων οπωρολαχανικών αυξήθηκε από 44% το 1971 σε 60% το 1980 και 80% το 1990 και ανέρχεται στο 90% σήμερα, βασικά ελεγχόμενο από την Tesco και την Walmart. Δεν υπάρχει ελεύθερος χώρος σε αυτήν την αλυσίδα. Επιπλέον, αυτές οι εταιρείες λειτουργούν με «κεντρικές διοικήσεις» που χρησιμοποιήθηκαν από τις κυβερνήσεις παλιότερα κατά τη διάρκεια κρίσεων, όπως η επιδημία αφθώδους πυρετού το 2001 και οι γενικές απεργίες των οδηγών φορτηγών το 2012. Πρόσφατα η κινέζικη κυβέρνηση χρησιμοποίησε την δεξαμενή δεδομένων της μεγάλης πλατφόρμας λιανικής Alibaba για κοινωνική επιτήρηση.

9) Το bullying των αφεντικών και η οργή των εργατών

Ο βασικός δομικός περιορισμός είναι η αδιαφορία των εργαζομένων για την εργασία. Οι συνθήκες στον τομέα των logistics και της επεξεργασίας τροφίμων χαρακτηρίζονται αφενός από απάνθρωπα συστήματα διεύθυνσης και αφετέρου από χαμηλόμισθους εργαζόμενους που αναγκάζονται να κάνουν επαναλαμβανόμενες εργασίες και συνεπώς δεν δίνουν δεκάρα. Αδιαφορούν όχι μόνο για τους στόχους της εταιρείας και την διαδικασία της εργασίας, αλλά και για τους αποκαλούμενους εκπροσώπους τους. Η Tesco ξεκίνησε να δίνει στους εργαζόμενους, που συνεχίζουν να εργάζονται κατά τη διάρκεια της κρίσης του κορονοϊού, ένα 10% αύξηση ως δωροδοκία, το οποίο επικρότησε το συνδικάτο USDAW. Αυτό συμβαίνει μετά από διαχρονικές συναποφασισμένες με το συνδικάτο μειώσεις στα σαββατοκυριακάτικα, τα νυχτερινά και τα ετήσια μπόνους.

Σε ένα σύστημα προσανατολισμένο στο κέρδος, η συγκεντροποίηση της παραγωγής και διανομής τροφίμων δεν αφήνει πλέον άλλα περιθώρια λάθους. Αλλά, επίσης, σημαίνει ότι και οι εργάτες έχουν τη δυνατότητα να ενώσουν και να συγκεντρώσουν τη δύναμή τους. Αντί να ελπίζουμε στο να γυρίσουμε σε μια κατάσταση βιοτεχνιών τροφίμων και μικρών καταστημάτων, πρέπει να οργανωθούμε για να πάρουν οι εργάτες τα μέσα παραγωγής και τον έλεγχο. Μπορείτε να διαβάσετε στο βιβλίο μας ότι αυτό απαιτεί σκληρή δουλειά, η οποία δεν μπορεί να γίνει από ένα κυβερνητικό διάταγμα των Εργατικών.

[1] https://angryworkersworld.wordpress.com/2015/10/29/messing-with-the-drivers/

[2] https://en.wikipedia.org/wiki/Thanet_Earth

[3] https://www.fginsight.com/news/news/michael-gove-looking-to-ukraine-for-agricultural-workers-64721

[4] https://www.theguardian.com/business/2018/nov/27/no-deal-brexit-amazon-blamed-uk-lack-of-food-warehouse-space

[5] https://www.telegraph.co.uk/news/2018/06/22/caused-uks-carbon-dioxide-shortage/

[6] https://www.cips.org/en-GB/supply-management/news/2018/february/kfc-warned-that-dhl-would-fail-its-supply-chain-says-union/

[7] https://www.ifsecglobal.com/fire-news/ocado-warehouse-fire-the-questions-that-need-answers/

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Create your website with WordPress.com
Ξεκινήστε
Αρέσει σε %d bloggers: