Μετά την καραντίνα, η πλημμύρα. Της Natasha Lennard

[Το κείμενο δημοσιεύθηκε στις 14 Μαρτίου 2020 στην ηλεκτρονική έκδοση του περιοδικού Commune. Μετάφραση: Αναστασία Βράτζια]

Εκεί που αποφεύγουμε ο ένας τον άλλον, εκεί μπορούμε να βρούμε και τη δύναμή μας.

«Είμαστε στοιβαγμένοι, πιεσμένοι ο ένας πάνω στον άλλο/ Θα μας το πουν με μιας/ Ό, τι και να συμβεί»1. Σε αυτή τη, γραμμένη το 1968, σύντομη στροφή, ο ποιητής George Oppen μίλησε για την τωρινή μας κατάσταση, η οποία αποσαφηνίζεται από μία πανδημία.

Όταν πιεζόμαστε, αν δεν εξαναγκαζόμαστε κιόλας, σε μια, ας την πούμε, «κοινωνική αποστασιοποίηση», οφείλουμε να αναλογιστούμε τις συνήθεις διαδικασίες της κοινωνικής εγγύτητας. Σε ποιες διασταυρώσεις, χάρη σε ποια καθημερινά ρεύματα αναμειγνύονται οι αναπνοές και τα σάλια μας και αποκαλύπτουν τα σώματά μας τη διαπερατότητά τους; Στο μετρό, στο αεροδρόμιο, στο γραφείο, στη σύσκεψη, στη σχολική τάξη, στο πάρτι, στο εστιατόριο, στο συνέδριο, και στην καλύτερη περίπτωση, στη διαδήλωση. Αυτές είναι οι απαντήσεις μου, και είναι οι απαντήσεις ενός ατόμου στο οποίο έχει δοθεί –από τις ιδιοτροπίες του εθνικού κράτους και της διανομής κεφαλαίου– η επιλογή της απόστασης και της ασφαλούς απομόνωσης.

Στο καταφύγιο, στο υπερπλήρες νοσοκομείο, στον εργασιακό χώρο που δεν χορηγεί αναρρωτική άδεια, στα μέσα μαζικής μεταφοράς αφού δεν υπάρχει άλλος τρόπος μετακίνησης, στις συνωστισμένες φτωχογειτονιές, στη φυλακή και στο στρατόπεδο συγκέντρωσης –σε κάθε τόπο όπου τα σώματα καταντούν να είναι απλά σώματα, η διαπερατότητά τους είναι αναπόφευκτη.

Προκύπτει, βέβαια, ως αποτέλεσμα της αναγνώρισης της κοινής μας συνύπαρξης πως εκείνοι που έχουν το προνόμιο να θωρακίσουν τον εαυτό τους απέναντι στον COVID-19, πρέπει να το κάνουν. Όμως πόσο γρήγορα θα ξεχάσουμε τη (σχετική) ευκολία με την οποία μπορέσαμε να αποσύρουμε τα σώματά μας από την πρώτη γραμμή της επίθεσης, όταν τόσοι πολλοί δεν μπορούσαν να το κάνουν; Εάν μένουμε σπίτι επειδή αντιλαμβανόμαστε την δυνατότητά μας για αλληλεπίδραση, τι θα κάνουμε έχοντας την ίδια αυτή δυνατότητα, σε κοινή θέα πλέον, όταν έρθει η κορύφωση και ο ιός αυτός παρέλθει; Θα θυμηθούμε να εστιάσουμε, όπως κάνουμε τώρα, στα μέρη όπου ρισκάρουμε να συναντηθούμε και να εξαπλώσουμε κάτι μαζί: στο μετρό, στην τάξη, στον εργασιακό χώρο, στη σύσκεψη, στη διαδήλωση;

Μια γυναίκα στην Ιταλία υποβλήθηκε σε καραντίνα μαζί με το νεκρό σώμα του άντρα της για τριάντα ώρες. Οι αεροπορικές εταιρείες πετάνε με σχεδόν άδεια αεροσκάφη προκειμένου να προστατέψουν τα πολύτιμα δρομολόγια τους και τις χρονοθυρίδες τους. Οι κρατούμενοι της Νέας Υόρκης είναι υποχρεωμένοι να παράγουν γύρω στις τετρακόσιες χιλιάδες λίτρα αντισηπτικού χεριών τη βδομάδα, όμως δεν επιτρέπεται να το χρησιμοποιούν οι ίδιοι επειδή περιέχει αλκοόλη. Ο Τραμπ, θαλασσώνοντάς τα με τις σημειώσεις του, κήρυξε στις 13 Μαρτίου εθνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης και παράλληλα ανακοίνωσε τη δημιουργία δημόσιων-ιδιωτικών εταιρικών σχέσεων των ΗΠΑ με την Google, Target και Roche, ώστε να συντονίσουν τις προσπάθειες αντίδρασης στην πανδημία.

«Χυνόμαστε, είμαστε μολυσμένοι και χωρίς αυτές τις εκχύσεις θα πάψουμε να είμαστε ο εαυτός μας», μου είπε κάποτε σε μία συνέντευξη η συγγραφέας Sophie Lewis. Επεξηγώντας όμως την «υγρότητα», πρόσθεσε κάτι σημαντικό: «τα όρια είναι ιδιαίτερα πολύτιμα, όπως γνωρίζουν πολύ καλά ομάδες, των οποίων τα όρια δεν έχουν γίνει στο παρελθόν σεβαστά». Είναι σημαντικό να αντιληφθούμε ότι τα «δοχεία» που χρησιμοποιούμε για να νοηματοδοτηθούμε –οικογένεια, σόι, έθνος, εαυτός– δεν είναι ούτε φυσικά ούτε αμετάβλητα. Μια πανδημία θα δείξει τόσο τους τρόπους με τους οποίους είμαστε ή δεν είμαστε δεσμευμένοι, όσο και για ποιους αυτά τα δεσμά και όρια αποτελούν αλυσίδες και «πνιγμό».

Φυσικά και η ασθένεια κάνει διακρίσεις και το ποιος θα πεθάνει και ποιος θα ζήσει είναι προκαθορισμένο. Οι ιικές οντολογίες από τις οποίες απουσιάζουν τα κοινωνικά και πολιτικά στοιχεία αποτυγχάνουν επειδή δεν περιγράφουν τι είναι ένας ιός και τι κάνει στον κόσμο. Οι επιστήμονες δεν εξετάζουν στο μικροσκόπιο ιικά γονιδιώματα, ενώ τα ιικά σωματίδια δεν γίνονται ασθένειες (δεν εισέρχονται στην οντολογία που εμείς ονομάζουμε ασθένεια) μέχρι να αρρωστήσουν οι άνθρωποι. Όπως το θέτει η Donna Haraway, τέτοιοι επιστημονικοί ισχυρισμοί «δεν γεννιούνται∙ γίνονται». Χιλιάδες φτωχοί και καταπιεσμένοι μπορούν να αρρωστήσουν βαριά πριν καν ειπωθεί πως μια ασθένεια υπάρχει. Απλά ρωτήστε όσους επέζησαν από την κρίση του AIDS, εάν η ασθένεια κάνει διακρίσεις.

Τις τελευταίες μέρες, είδα αρκετές δημοσιεύσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να επισημαίνουν τι θα μπορούσαν να κάνουν το κράτος και οι επιχειρήσεις για τους ανθρώπους, εάν υπήρχε η πολιτική βούληση. Στην κομητεία Μαϊάμι-Ντέιντ, το αστυνομικό τμήμα ανέστειλε όλες τις ενέργειες έξωσης. Στη Βρετανία, όπου τα βάρβαρα μέτρα λιτότητας αποτέλεσαν τον μόνο εφικτό τρόπο οικονομικής οργάνωσης για δεκαετίες, η Τράπεζα της Αγγλίας συμφώνησε να απελευθερώσει αυτό που οι New York Times αποκάλεσαν «έναν χείμαρρο χρημάτων». Η Amazon επέκτεινε δραματικά (αν και ακόμη ανεπαρκώς) την πολιτική παροχών ασθενείας, για να αναφέρω μόνο λίγα παραδείγματα. Όμως η λογική του ιικού περιορισμού δεν έχει ξεφύγει από την καπιταλιστική λογική: υπάρχει λόγος που η εξουσία θα λυγίσει μπροστά σε αυτό που φαίνεται ως προσωρινή κρίση, ώστε να διατηρήσει μακροπρόθεσμα την κεφαλαιακή δυναμική. Οι μαζικές αναταραχές που προκλήθηκαν από τις διαδηλώσεις και το βιομηχανικό σαμποτάζ, τείνουν να κερδίζουν λιγότερες και πιο αργές παραχωρήσεις από την εξουσία από αυτές που έχει επιφέρει η πανδημία: τα αφεντικά γνωρίζουν ότι οι εργάτες, σε αντίθεση με τους ιούς, αμφισβητούν τον τρέχοντα περιορισμό τους υπό τον καπιταλισμό, όταν οι όροι του συγκεκριμένου περιορισμού αποδεικνύονται αμφίβολοι και ευμετάβλητοι. Οι απεργίες και οι αναταραχές ξεφεύγουν από τον έλεγχο.

Οπωσδήποτε, οι περιορισμοί που βλέπουμε να επιβάλλει η εξουσία ως αντίδραση στον COVID-19, δεν είναι τίποτα συγκρινόμενοι με το βάρος των απολυταρχικών εθνικιστικών παρεμβάσεων και την οικτρή αποτυχία να παρέχουν πόρους και βοήθεια σε αυτούς που βρίσκονται σε ανάγκη. Ένας από τους λόγους που τα σχολεία της Νέας Υόρκης παραμένουν ανοιχτά, είναι ότι πάνω από εκατό χιλιάδες παιδιά είναι άστεγα και, με τα σχολεία κλειστά, δεν θα λαμβάνουν τα δύο ημερήσια γεύματα που παρέχονται από το σύστημα. Υπάρχουν πάνω από 250.000 άδεια διαμερίσματα στην πόλη.

Ο τίτλος του προαναφερθέντος ποιήματος του Oppen είναι «Of Being Numerous». Το «έκλεψα» για τον τίτλο του τελευταίου μου βιβλίου, έχοντας σκεφτεί ξανά και ξανά μέσα στα χρόνια μερικούς από τους στίχους: «Εμμονικοί, σαστισμένοι/ Πλάι στο ναυάγιο/ Του ενικού/ Διαλέξαμε την έννοια/ Του να είμαστε πολυάριθμοι». Με ποιους τρόπους είμαστε πολυάριθμοι, αριθμημένοι, μετρημένοι, αμέτρητοι, ατομικευμένοι, μαζοποιημένοι και διαιρεμένοι; Κατά πόσο επιλέξαμε εμείς να ζούμε έτσι και κατά πόσο επιλέχθηκε αυτός ο τρόπος για εμάς; Με τίνος τα συμφέροντα έχουν οργανωθεί οι ζωές μας; Τίνος τις δυνάμεις υπηρετούμε; Και ποιο ακριβώς είναι το νόημα των τρόπων να είμαστε πολυάριθμοι; Υποβάλλω ξανά τα ερωτήματά μου τώρα, από ένα ζεστό διαμέρισμα, με άφθονο φαγητό και τη δυνατότητα να συντηρώ τον εαυτό μου από υλικής άποψης, ενώ πληκτρολογώ. Αυτή τη στιγμή, μας έχει ζητηθεί να περιορίσουμε το να είμαστε πολλοί μαζί. Η αλληλεγγύη στον καιρό της πανδημίας, για αυτούς που βρίσκονται στη δική μου θέση, έγκειται στο να μην κάνουμε τα πράγματα χειρότερα: μόνο αυτό μπορούμε να επιλέξουμε. Όταν η συγκεκριμένη κρίση περάσει, θα κληθούμε και πάλι στους αριθμούς μας –«Πλήθος κόσμου ρέει/ Στην πόλη κατά μήκος», όπως μας υπενθυμίζει ο Oppen. Όμως υπάρχει δύναμη μόνο στο να είμαστε πολυάριθμοι κατ’ επιλογήν. Εάν γνωρίζουμε πού να αποφύγουμε ο ένας τον άλλον, ξέρουμε και πού να συναντήσουμε ο ένας τον άλλον.

1 Μτφ. Μαρία Θεοφιλάκου, δημοσιευμένη στο: http://trenopoiisis.blogspot.com/2019/02/george-oppen-of-being-numerous-sections.html.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Create your website with WordPress.com
Ξεκινήστε
Αρέσει σε %d bloggers: