Σημειώσεις πάνω σε έναν καινοφανή Κορονoϊό. Του Rob Wallace

[Δημοσιεύθηκε στις 29 Ιανουαρίου στο climateandcapitalism.com, Εισαγωγή και μετάφραση από τα αγγλικά, becoming minority, πηγή: theshadesmag.wordpress.com]

Εισαγωγή

Η νέα μορφή κορονοΪού 2019-nCoV έχει λάβει με ταχείς ρυθμούς την μορφή πανδημίας και η ανθρωπότητα νιώθει σαν να εκπληρώνεται κάποια προαιώνια κατάρα, οι αφηγήσεις των πληγών του φαραώ και της μαύρης πανώλης επανέρχονται με επιτακτικότητα στο φαντασιακό προκαλώντας συσπάσεις στην πρόσοψη της νεωτερικής αισιοδοξίας.

Η αντίδραση της κοινής γνώμης μπορεί εύλογα να παρομοιαστεί με αυτή ενός ψυχικά ασθενή στην φάση της άρνησης. Πως αλλιώς θα μπορούσε να εκληφθεί αυτή η έξαψη του συνωμοσιολογικού και αντεπιστημονικού λόγου αν όχι ως μία στάση άμυνας απέναντι σε μια κρίση τα αίτια τις οποίας ξεπερνούν τις διανοητικές ικανότητες του μέσου ανθρώπου; Έτσι ο ιός είτε έχει σχεδιαστεί στα γενετικά εργαστήρια μιας παγκόσμιας παντοδύναμης, πανταχού παρούσας ελίτ (με κάποιου είδους μασονική ανοσία;) που ενίοτε, αναλόγως σε ποιο σημείο του πολιτικού φάσματος βρίσκεται, αποσκοπεί στην εγκαθίδρυση ενός κράτους απόλυτου ελέγχου με σκοπό να επιταχύνει την πληθυσμιακή αντικατάσταση και να εξαφανίσει τα πατροπαράδοτα ήθη είτε να αποσαρθρώσει τα δίκτυα αλληλεγγύης και να αναστείλει τον πολιτικό αγώνα.

Από την άλλη οι εθνικές κυβερνήσεις στην προσπάθεια μετάθεσης ευθυνών, προχωρούν στην κατασκευή ενός Άλλου, φορέα-του-κακού πάνω στην γη και του ανθρώπινου σφάλματος. Ο ρατσιστικός λόγος ενάντια στις αλλόκοτες και εξωτικές διαστροφικές-διατροφικές συνήθειες των Ασιατών προωθεί ακόμη περισσότερο την μυστικοποίηση και απόκρυψη των πραγματικών αιτιών της κρίσης. Τα fake news για τον συνωστισμό πολιτών σε δημόσιους χώρους προβάλουν ενοχοποιητικά την ατομική ανευθυνότητα ενισχύοντας τα συμπλέγματα εξουσίας στις συνειδήσεις των «νομοταγών» πολιτών.

Η επιστημονική κοινότητα μέσα στο πανικό της προσπαθεί να καθησυχάσει τον κόσμο και να προβάλει την παντοδυναμία της σε μία στιγμή που είναι πιο αδύναμη από ποτέ. Η τυφλή πίστη στο τεχνολογικό θαύμα και στην επιστημονική αυθεντία αποτελούν συνταγή για τη απόκρυψη των δομικών αιτίων των πανδημιών και της νομιμοποίησης των τακτικών εκμετάλλευσης και καταστροφής της φύσης οι οποίες εξ αρχής ευθύνονται για τέτοια φαινόμενα εκτροχιασμού των ανθρώπινων οικοσυστημάτων.

Ελάχιστοι είναι αυτοί που εν μέσω αυτής της συγκυρίας διαθέτουν τα κατάλληλα εργαλεία για να αναδείξουν τους μηχανισμούς πίσω από την εξάπλωση του 2019-nCoV χωρίς να είναι δέσμιοι των αντιφάσεων του συστήματος που υπηρετούν ή να βολεύονται σε επικίνδυνες ουσιοκρατικές κοινοτυπίες του τύπου «οι άνθρωποι είναι ο ιός».

Μία από αυτές τις φωνές είναι και ο καθηγητής εξελικτικής βιολογίας Rob Wallace ο οποίος κρούει εδώ και αρκετά χρόνια τον κώδωνα του κινδύνου σχετικά με τις συνέπειες της μαζικής γεωργίας στην ανθρώπινη και μη υγεία. Στο άρθρο που ακολουθεί, δημοσιευμένο στις 29 Ιανουαρίου του 2020, ο Wallace δείχνει τον συσχετισμό μεταξύ της εξάπλωσης θανατηφόρων παθογόνων και της εφαρμογής της επεκτατικής τάσης του κεφαλαίου στον γεωργικό τομέα. Η αποψίλωση των εναπομείναντων δασών, η διαρκής επέκταση των ορίων του αστικού τοπίου εις βάρος της άγριας φύσης, τα βάναυσα οικοσυστήματα των μαζικών εκτροφείων, η διάρρηξη των φυσικών μηχανισμών απομόνωσης των ιών, το σύστημα της παγκόσμιας εξάπλωσής τους δεν είναι απλώς απότοκα κάποιας δήθεν ανθρώπινης ουσίας  που επιβάλλεται πάνω στην άβουλη και ανυπεράσπιστη φύση. Είναι έργα της κυριαρχίας του κεφαλαίου επί της ανθρώπινης δραστηριότητας που έχει την έμφυτη τάση να διεισδύει σε όλα τα γεωγραφικά μήκη και πλάτη πραγμοποιώντας ζωντανές ποιότητες και ανάγοντάς τες σε μετρήσιμη αξία προς πώληση.

Επομένως δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι όλα αυτά τα φαινόμενα υποβάθμισης των οικοσυστημάτων, από τις πυρκαγιές της Αυστραλίας μέχρι την συστηματική οικοπεδοποίηση του Αμαζονίου και την όλο και συχνότερη εμφάνιση θανατηφόρων ασθενειών, αποτελούν απλώς επιμέρους εκφράσεις των αντιοικολογικών τάσεων που είναι σύμφυτες με την ουσία του κεφαλαίου και συμβάλουν στην αυτοκαταστροφή των ίδιων των φυσικών του θεμελίων. Σε αυτούς τους καιρούς εγκλεισμού και περισυλλογής η ευκαιρία για κριτική του υπάρχοντος αποτελεί μια ευεργετική διαδικασία προς την χάραξη νέων δρόμων για ενοποιημένους αγώνες ενάντια στην εκμετάλλευση ανθρώπου και φύσης.

Σημειώσεις πάνω σε έναν καινοφανή Κορονoϊό – Rob Wallace 

Ο 2019-nCoV, ένας νέος θανατηφόρος κορονοϊός συγγενικός με τον SARS και τον MERS που όπως φαίνεται προέρχεται από μια αγορά ζώων στο Wuhan της Κίνας, αρχίζει να εξαπλώνεται παγκοσμίως.

Οι κινεζικές αρχές έχουν αναφέρει 5974 περιπτώσεις σε εθνικό επίπεδο, εκ των οποίων 1000 σοβαρές. Με μολύνσεις σε σχεδόν κάθε επαρχία, οι αρχές προειδοποιούν ότι ο 2019-nCoV φαίνεται πως εξαπλώνεται με γρήγορους ρυθμούς εκτός του τόπου καταγωγής του. Ο ισχυρισμός φαίνεται να υποστηρίζεται από τις αρχικές προσβλέψεις.

Ο βασικός ρυθμός αναπαραγωγής του ιού, μια μονάδα μέτρησης του αριθμού νέων περιπτώσεων ανά μόλυνση χωρίς να αφήνει κανένα περιθώριο προφύλαξης των ευπαθών ομάδων, δίνει το παρόν με ένα εντυπωσιακό 3,11. Αυτό σημαίνει ότι με τέτοια δυναμική, μία εκστρατεία ελέγχου πρέπει να σταματά μέχρι και το 75% των νέων μολύνσεων για να αντιστρέψει το ξέσπασμα. Ομάδες προσομοίωσης εκτιμάνε ότι υπάρχουν επί του παρόντος 11,000 περιστατικά, δηλωθέντα ή όχι, μόνο στην περιοχή του Wuhan.

Την ίδια στιγμή, αναλύσεις της γονιδιακής δομής του ιού δείχνουν μικρές αποκλίσεις μεταξύ απομονωμένων δειγμάτων ανά την Κίνα. Η βραδύτερη εξάπλωση για έναν τόσο γρήγορα-εξελισσόμενο ιό θα απαιτούσε τοπικές μεταλλάξεις.

Ο κορονοϊός εξαπλώνετε εκτός συνόρων. Ταξιδιώτες με τον 2019-nCoV έχουν νοσηλευτεί σε Αυστραλία, Γαλλία, Χόνγκ Κονγκ, Ιαπωνία, Μαλαισία, Νεπάλ, Σιγκαπούρη, Νότια Κορέα, Ταιβάν, Ταϊλάνδη, και Η.Π.Α.

Καθώς η μόλυνση χαρακτηρίζεται από μετάδοση ανθρώπου σε άνθρωπο και μία φαινομενική περίοδο επώασης δύο βδομάδων πριν την εμφάνιση συμπτωμάτων, η μόλυνση θα συνεχίσει πιθανόν να μεταδίδεται ανά τον πλανήτη. Το αν η κατάσταση θα είναι παντού σαν το Wuhan παραμένει υπό συζήτηση.

Η τελική εξάπλωση του ιού παγκοσμίως θα εξαρτηθεί από τη διαφορά μεταξύ του ρυθμού μόλυνσης και του ρυθμού αφαίρεσης της μόλυνσης από ανάρρωση ή θάνατο. Αν ο ρυθμός μόλυνσης ξεπερνά κατά πολύ αυτόν της αφαίρεσης, τότε ο συνολικός πληθυσμός που θα μολυνθεί μπορεί να είναι χοντρικά όλη η ανθρωπότητα. Αυτό το αποτέλεσμα, ωστόσο, πιθανόν να εμφανίσει μεγάλες γεωγραφικές αποκλίσεις που θα προκύψουν από ένα συνδυασμό απλής τύχης και των διαφορών στα μέτρα αντιμετώπισης της κάθε χώρας.

Οι σκεπτικιστές της πανδημίας αμφιβάλλουν για την δυνατότητα ενός τέτοιου σεναρίου. Ο αριθμός των ασθενών που έχουν μολυνθεί και πεθάνει από 2019-nCoV είναι ακόμα πολύ μικρότερος από αυτόν μιας τυπικής εποχιακής γρίπης. Το λάθος εδώ, είναι να μπερδεύουμε μια στιγμή της πρώιμης εξάπλωσης με την ουσιώδη φύση ενός ιού.

Οι εξάρσεις χαρακτηρίζονται από δυναμικότητα. Ναι, κάποιες υποχωρούν, συμπεριλαμβανομένου, ίσως, του 2019-nCoV. Κάποιες φορές δεν έρχονται σε επαφή αρκετοί φορείς τις ασθένειες με αποτέλεσμα να διακόπτεται η πορεία εξάπλωσης. Άλλες εξάρσεις εκρήγνυνται. Όσες φτάσουν στο επίπεδο της επιδημίας αλλάζουν ριζικά τις συνθήκες του παγκόσμιου χάρτη, ακόμα και αν τελικά υποχωρήσουν. Διαταράσσουν περαιτέρω την ζωή σε έναν πλανήτη ήδη ταλαιπωρημένος από πολυάριθμα δεινά.

Η θνησιμότητα οποιασδήποτε ενδεχόμενης πανδημίας είναι, φυσικά, το ζουμί της υπόθεσης.

Αν ο ιός αποδειχθεί λιγότερο μεταδοτικός και θανατηφόρος από όσο αρχικά νομίζαμε, ο πολιτισμός συνεχίζεται, ωστόσο πολύ άνθρωποι πεθαίνουν. Η έξαρση της γρίπης H1N1 (2009) που ανησύχησε πολλούς, λίγο παραπάνω από μία δεκαετία πίσω, απεδείχθη λιγότερο μολυσματική από όσο φαινόταν. Αλλά ακόμη και αυτή η ποικιλία εξαπλώθηκε στον παγκόσμιο πληθυσμό, σκοτώνοντας αθόρυβα ασθενείς, σε πολύ μεγαλύτερη έκταση από τις πρώτες προσπάθειες απόρριψής της. Ο H1N1 (2009) σκότωσε 579,000 ανθρώπους τον πρώτο χρόνο, παράγοντας δεκαπέντε φορές περισσότερες επιπλοκές από ότι είχε προβλεφθεί αρχικά, αποκλειστικά μέσω εργαστηριακών τεστ.

Ο κίνδυνος εδώ βρίσκεται στην άνευ προηγουμένου διασύνδεση της ανθρωπότητας. Ο H1N1 (2009) διέσχισε τον Ειρηνικό Ωκεανό σε εννέα μέρες, ξεπερνώντας κατά μήνες τις προβλέψεις των πιο εκλεπτυσμένων μοντέλων του παγκόσμιου ιστού μετακίνησης. Δεδομένα που αντλήθηκαν από αεροπορικές εταιρίες δείχνουν δεκαπλάσια αύξηση στα ταξίδια μόνο από τη αρχή της επιδημίας του SARS.

Υπό τέτοιες συνθήκες, ακόμη και ένας χαμηλός βαθμός θνησιμότητας μπορεί να προκαλέσει πολλούς θανάτους. Αν τέσσερα δισεκατομμύρια άνθρωποι μολυνθούν με ποσοστό θνησιμότητας 2% οκτώ εκατομμύρια άνθρωποι πεθαίνουν, ένα ποσοστό μικρότερο από το μισό αυτού της πανδημίας της γρίπης του 1918. Σε αντίθεση όμως με την εποχιακή γρίπη, δεν έχουμε ούτε ανοσία αγέλης, ούτε εμβόλιο για να την επιβραδύνουμε. Ακόμη και κάτω απο τις καλύτερες συνθήκες θα χρειαστούν τουλάχιστον τρεις μήνες για να παραχθεί ένα εμβόλιο για τον 2019-nCoV, υποθέτοντας ότι θα είναι αποτελεσματικό. Οι επιστήμονες παρήγαγαν ένα εμβόλιο για την γρίπη των πτηνών (H5N2) μόνο αφού η έξαρση στις Η.Π.Α είχε παρέλθει.

Μια κρίσιμη επιδημιολογική παράμετρος θα είναι η σχέση μεταξύ μεταδοτικότητας και εμφάνισης συμπτωμάτων όσων μολύνονται. Ο SARS και MERS αποδείχθηκαν μεταδοτικοί μόνο μετά την εμφάνιση συμπτωμάτων. Αν αυτό επιβεβαιωθεί και για τον 2019-nCoV, μπορεί να βρισκόμαστε σε σχετικά καλή κατάσταση λαμβανομένων υπ’ όψη όλων των παραγόντων. Ακόμη και χωρίς εμβόλιο ή κατάλληλα αντιβακτηριδιακά, μπορούμε να βάλουμε άμεσα σε καραντίνα τους αρρώστους, σπάζοντας την αλυσίδα της μετάδοσης εφαρμόζοντας πρακτικές δημόσιας υγείας του 18ου αιώνα.

Την Κυριακή, ωστόσο, ο υπουργός υγείας της Κίνας Ma Xiaowei σόκαρε την κοινή γνώμη όταν ανακοίνωσε ότι ο 2019-nCoV είχε εκφράσει μεταδοτικότητα πριν εμφανιστούν συμπτώματα. Η είδηση ήταν τόσο ανατρεπτική που εξοργισμένοι Αμερικανοί επιδημιολόγοι απαίτησαν πρόσβαση στα νέα δεδομένα σχετικά με την μεταδοτικότητα του ιού. Το σοκ φανερώνει ότι οι ερευνητές στις Η.Π.Α δεν περίμεναν ότι ο ιός θα είχε την δυνατότητα να εξελιχθεί πέραν από τα πλαίσια μιας συμβατικής αρρώστιας. Αν τα στοιχεία για τον νέο ιό αληθεύουν, οι υγειονομικές αρχές δεν θα είναι σε θέση να χρησιμοποιήσουν τα συμπτώματα για να εντοπίσουν νέα ενεργά περιστατικά.

Τα άγνωστα αυτά στοιχεία – η ακριβής πηγή, μεταδοτικότητα και πιθανή θεραπεία – μαζί εξηγούν γιατί οι επιδημιολόγοι και οι υπεύθυνοι της δημόσιας υγείας ανησυχούν για τον 2019-nCoV. Σε αντίθεση με την εποχιακή γρίπη που αναφέρεται από τους σκεπτικιστές της πανδημίας, οι επαγγελματίες βασανίζονται από την αμφιβολία.

Είναι στη φύση της δουλειάς τους, η ανησυχία, ναι. Η ανησυχία είναι σύμφυτη με τις πιθανότητες και τα συστημικά λάθη που είναι ενσωματωμένα γενικώς ειπείν στον τομέα. Η ζημιά στη περίπτωση μιας αποτυχημένης προετοιμασίας για μια έξαρση που αποδεικνύεται θανατηφόρα ξεπερνά κατά πολύ την αμηχανία μπροστά σε κάτι που απέτυχε να σταθεί αντάξιο της φήμης του. Αλλά σε μια εποχή όπου η λιτότητα επιβραβεύεται, λίγοι αρμόδιοι επιθυμούν να πληρώσουν για μια πιθανή καταστροφή, όποιες και αν είναι οι παράπλευρες ωφέλειες της πρόληψης ή, στον αντίποδα, οι καταστροφικές απώλειες ενός κακού στοιχήματος.

Η επιλογή του είδους της απάντησης είναι συχνά εξ ολοκλήρου στα χέρια των επιδημιολόγων έτσι κι αλλιώς. Οι κρατικές αρχές που θα πάρουν αυτές τις αποφάσεις ακροβατούν ανάμεσα σε πολλαπλά και συχνά αντικρουόμενα συμφέροντα. Το να σταματήσουν μία θανατηφόρα έξαρση δεν είναι πάντοτε ο σημαντικότερος στόχος.

Ενώ οι αρχές σκοντάφτουν από δω και από κει προσπαθώντας να βρούνε τι θα κάνουν, η κλίμακα της πρόσκρουσης μπορεί ξαφνικά να λάβει τεράστιες διαστάσεις. Όπως επιδεικνύει o ίδιος ο 2019-nCoV κινούμενος από μία συγκεκριμένη αγορά τροφίμων σε όλων τον κόσμο μέσα σε έναν μήνα, οι αριθμοί μπορούν να αυξηθούν τόσο πολύ και τόσο γρήγορα που η καλύτερη προσπάθεια ενός επιδημιολόγου, ο λόγος ύπαρξης του, δέχεται από τα δεδομένα ένα φονικό χτύπημα.

+ + + +

Η δικιά μου ενστικτώδης αντίδραση γύρω από αυτή την αρρώστια έχει περάσει μέσα από ανησυχία, απογοήτευση και ανυπομονησία.

Είμαι εξελικτικός βιολόγος και φυλογεωγράφος της δημόσιας υγείας, έχω δουλέψει σε διάφορες πτυχές αυτών των νέων πανδημιών για είκοσι πέντε χρόνια αφιερώνοντας μεγάλο μέρος της ενήλικης ζωής μου. Όπως έχω γράψει και αλλού, με την βοήθεια πολλών άλλων, έχω προσπαθήσει να χρησιμοποιήσω μια αυξανόμενη κατανόηση αυτών των παθογενειών: από τις γενετικές αλυσίδες των αρχικών μου σπουδών μέχρι την γεωγραφική οικονομία της χρήσης γης, την πολιτική οικονομία της παγκόσμιας γεωργίας και την επιστημολογία.

Η διαύγεια μπορεί να πικράνει την ψυχή. Καθώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με γεμίζουν με ερωτήματα σχετικά με τον 2019-nCoV, η άμεση απάντησή μου ήταν στα όρια του θυμού και της εξάντλησης. Τι θέλετε να σας πω; Τι περιμένετε να κάνω για αυτό;

Στη προσπάθεια παροχής προσωπικών και επαγγελματικών συμβουλών σε ειλικρινά ανήσυχους φίλους και συναδέλφους, πολλές φορές, δε μπόρεσα να διατηρήσω τη ψυχραιμία μου. Είναι ένας κίνδυνος του επαγγέλματος. Υπάρχει ο κίνδυνος του υπαρξιακού φόβου εκπορευόμενος από την πολιτική νωθρότητα που έχουν να αντιμετωπίσουν οι επιδημιολόγοι στην προσπάθεια προετοιμασίας του κόσμου για μια σχεδόν αναπόφευκτη πανδημία, οι πολιτικοί αντιπρόσωποι του οποίου, υποδύονται ότι δεν υπάρχει πρόβλημα μέχρι να είναι πολύ αργά.

Αν ο 2019-nCoV είναι όντως ο Big Bug (sic) και δεν είναι ακόμη σίγουρο ότι έτσι έχουν τα πράγματα, τότε δεν υπάρχει σχεδόν τίποτα που μπορεί να γίνει αυτή την στιγμή. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να ενισχύσουμε την δημόσια υγεία και να ελπίσουμε ότι ο ιός θα σκοτώσει μόνο ένα μέρος του πληθυσμού αντί του 90%.

Προφανώς η ανθρωπότητα δεν θα έπρεπε να ξεκινήσει να αντιδρά σε μια πανδημία την ώρα που αυτή είναι ήδη εν εξελίξει. Πρόκειται για την πλήρη εγκατάλειψη πάσας ιδέας προνοητικής θεωρίας και πράξης. Και οι ηγέτες και οι μαθημένοι οπαδοί τους παγκοσμίως, αυτοπροσδιορίζονται ως Προμυθέες.

Όπως έχω γράψει προ πέντε ετών:

  «Θεωρώ ότι θα περάσει πολύς καιρός προτού ασχοληθώ ξανά με μια έξαψη ανθρώπινης γρίπης εκτός από το να την περάσω. Την ίδια στιγμή που μία κατανοητή αυθόρμητη αντίδραση, το να ανησυχούμε σε αυτό το στάδιο προόδου θεωρώ πως είναι λίγο οπισθοδρομικό. Ο ιός, απ’ όπου κι αν προέρχεται, έχει στη κυριολεξία αποχωρήσει για τα καλά.»

Αυτόν τον αιώνα έχουμε ήδη παρακολουθήσει νέες ποικιλίες Αφρικανικού πυρετού: των χοίρων, Campylobacter, Cryptosporidium, Cyclospora, Ebola, E.coli O157:H7, αρρώστια του ποδιού-χεριού, ηπατίτιδα Ε, Listeria, ιός Nipah, πυρετός Q, σαλμονέλα, Vibrio, Yersinia, Zika, και μία ποικιλία από καινοφανής γρίπες τύπου Α, συμπεριλαμβανομένων των H1N1 (2009), H1N2v, H3N2v, H5N1, H5N2, H5Nx, H6N1, H7N1, H7N3, H7N7, H7N9, και H9N2.

Καμία ουσιαστική κίνηση δεν έχει γίνει ακόμα για καμία από αυτές. Οι αρχές κάνουν ενός λεπτού σιγή στην ανατροπή της κάθε μιας και αμέσως ρίχνουν την επόμενη επιδημιολογική ζαριά  ρισκάροντας το ασσόδυο της μέγιστης θνησιμότητας και μεταδοτικότητας.

Αυτή η προσέγγιση δεν υποφέρει μόνο από μια πρόβλεψη ή την έλλειψη κουράγιου. Παρότι αναγκαία, τα έκτακτα μέτρα που συγυρίζουν τον σαματά μπορούν να χειροτερέψουν τη κατάσταση.

Βλέπετε, οι φορείς αυτών των παρεμβάσεων ανταγωνίζονται ο ένας τον άλλο. Και, όπως οι συνάδελφοι μου και εγώ υποστηρίζουμε, τα έκτακτα μέτρα χρησιμοποιούνται ως πιέσεις εντός μιας Γκραμσιανής ηγεμονίας για να μας αποτρέψουν από το να μιλήσουμε για δομικές παρεμβάσεις στην εξουσία και την παραγωγή. Γιατί μας έχουν προειδοποιήσει, ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΝΑΓΚΗ ΕΔΩ ΚΑΙ ΤΩΡΑ!

Συνδυαστικά με αυτό το παιχνίδι διατήρησης αποστάσεων, η αποτυχία στην αντιμετώπιση δομικών προβλημάτων μπορεί να καταστήσει τα ίδια τα έκτακτα μέτρα αναποτελεσματικά. Το κατώφλι του Allee – που οι διάφορες προφυλάξεις και η καραντίνα σκοπεύουν στην απώθηση των παθογόνων πληθυσμών ώστε οι μολύνσεις να εξασθενίσουν από μόνες τους αφού δεν θα είναι σε θέση να βρουν νέους ξενιστές – σχηματίζεται από δομικά αίτια.

Όπως γράφει η ομάδα μας σχετικά με την έξαρση του Ebola στην Δυτική Αφρική:

  «Η εμπορευματοποίηση των δασών έχει υποβαθμίσει τα όρια των τοπικών οικοσυστημάτων σε τέτοιο βαθμό που κανένα έκτακτο μέτρο δεν μπορεί να οδηγήσει την έξαρση του Ebola αρκετά χαμηλά ώστε να την εξασθενήσει. Καινούργιες εστίες εξάρσεων προκύπτουν διαρκώς. Στην άλλη άκρη της επιδημιολογικής στροφής (epi curve), μία ώριμη έξαρση συνεχίζει να κυκλοφορεί με το ενδεχόμενο της περιοδικής ανάκαμψης.»

   «Με λίγα λόγια, οι δομικές μεταβολές του νεοφιλελευθερισμού δεν είναι απλώς το πλαίσιο εντός του οποίου λαμβάνει χώρα ο Ebola. Αυτές οι μεταβολές πρόκεινται για μια επείγουσα κατάσταση όσο και ο ίδιος ο ιός… Η αποψίλωση των δασών και η εντατική γεωργία πιθανώς να εξαφανίσουν τον αναστοχαστικό χαρακτήρα της παραδοσιακής αγροδασοπονίας, η οποία τυπικά αποτρέπει τον ιό από το να εξαπλωθεί.»

Παρά το αποτελεσματικό εμβόλιο και τα αντι-ιικά φάρμακα, ο Ebola διανύει επί του παρόντος την μακρύτερη σε διάρκεια έξαψή του, στο Κονγκό. Τι παραλείψαμε στην πορεία; Που είναι ο βιοϊατρικός θεός μας τώρα; Το να κατηγορούμε τους Κονγκολέζους ώστε να αποκρύψουμε την αποτυχία είναι μία πράξη αποικιοκρατικής ανάθεσης ευθυνών, που ξεπλένει τον ιμπεριαλισμό από μια μακρά πορεία δομικών μετασχηματισμών και αλλαγής καθεστώτων προς όφελος του παγκόσμιου Βορρά.

Το να λέμε ότι δεν υπάρχει κάτι που μπορούμε να κάνουμε δεν είναι επίσης σωστό, ακόμη και αν τα παράπονα για την απουσία δράσης κάνουν την εμφάνιση τους μόνο εν καιρώ κρίσης.

Εντός οποιασδήποτε τοπικότητας, υπάρχει ένα κινηματικό πρόγραμμα για μια έξαρση, που συμπεριλαμβάνει την οργάνωση σε ομάδες γειτονιάς με σκοπό την αμοιβαία υποστήριξη, απαιτώντας οποιοδήποτε εμβόλιο και αντι-ιικό αναπτυχθεί να γίνει διαθέσιμο χωρίς κόστος σε όλους εντός της χώρας αλλά και στο εξωτερικό, παράγοντας πειρατικά φάρμακα και ιατρικές προμήθειες, διασφαλίζοντας την επιβίωση των ανέργων και την ιατρική περίθαλψη όσο η οικονομία βουλιάζει εν μέσω πανδημίας.

Αλλά αυτός ο τρόπος σκέψης και οργάνωσης, ένα οργανικό στοιχείο της αριστερής κληρονομιάς, φαίνεται να έχει αποχωρίσει για πιο επιτελεστικούς (και συλλογιστικούς) διαδικτυακούς σχηματισμούς.

Η αντιδραστική καμπή στον έλεγχο της αρρώστιας, από δεξιά και αριστερά, με έχει ωθήσει να στηρίζω αντικαπιταλιστικά εγχειρήματα αυτόνομων καλλιεργητών και προστασίας. Ας σταματήσουμε την έξαρση που δεν μπορούμε να διαχειριστούμε εκ πρώτης όψεως.

+ + + +

Τα δομικά αίτια των ασθενειών είναι από μόνα τους μία πηγή αντιπαραθέσεων. Πάντως το ερώτημα σχετικά με την προέλευση του 2019-nCoV παραμένει.

Πολύ προσοχή είχε αρχικά δοθεί σε μία συγκεκριμένη αγορά εξωτικών τροφίμων στο Wuhan, με μια οριενταλιστική εμμονή στις ασυνήθιστες δίαιτες, που αναπαριστά τόσο το τέλος της βιοποικιλότητας που καταστρέφει η ίδια η Δύση όσο και την αποκρουστική πηγή των επικίνδυνων ασθενειών.

   «Η τυπική κινεζική αγορά έχει φρούτα και λαχανικά, κομμένο κρέας, χοιρινό και αρνί, ολόκληρα παλουκωμένα κοτόπουλα -με κεφάλια και ράμφη- ζωντανά καβούρια και ψάρια, νερό που ξεχύνεται από ταραγμένες δεξαμενές. Κάποιοι πουλούν πιο ασυνήθιστα εμπορεύματα, συμπεριλαμβανομένων φιδιών, χελωνών και τζιτζίκων, ινδικά χοιρίδια, ποντίκια των bamboo, ασβούς, σκαντζόχοιρους, ενυδρίδες, μοσχογαλιές των φοινίκων, μέχρι και κουτάβια λύκων.»

Τα φίδια κραδαίνονται τόσο σαν σημαίνον όσο και σαν σημαινόμενο, μία κυριολεκτική πηγή του 2019-nCoV που επίσης αντηχεί σε έναν χαμένο παράδεισο και στο προπατορικό αμάρτημα. Επιδημιολογικά στοιχεία προς όφελος αυτή της υπόθεσης υπάρχουν. Τριάντα τρία από τα 585 δείγματα στην αγορά της Wuhan βρέθηκαν θετικά στον 2019-nCoV, με 31 στην δυτική πλευρά της αγοράς οπού το εμπόριο άγριας ζωής ήταν συγκεντρωμένο.

Από την άλλη, μόνο 41% από αυτά τα θετικά δείγματα βρέθηκαν στους δρόμους της αγοράς όπου φυλάσσονταν τα άγρια ζώα. Ένα τέταρτο αυτών που αρχικώς μολύνθηκαν δεν είχε επισκεφθεί ποτέ την αγορά του Wuhan ή δεν είχε εκτεθεί άμεσα. Το πρώτο περιστατικό ταυτοποιήθηκε πριν κτυπηθεί η αγορά. Άλλοι μολυσμένοι πωλητές διακινούσανε μόνο χοιρινό, ένα είδος ζώου με ευάλωτο μοριακό υποδοχέα, οδηγώντας στην υπόθεση ότι ο χοίρος ήταν η υποτιθέμενη πηγή του νέου κορονοΪού.

Μαζί με την αφρικανική γρίπη των χοίρων, η οποία είχε σκοτώσει τον μισό πληθυσμό των κινεζικών χοίρων τον περασμένο χρόνο, το παρακάτω ενδεχόμενο θα αναπαριστούσε ένα αρκετά ισχυρό σύμπλεγμα. Τέτοιοι συσχετισμοί ασθενειών δεν είναι ανήκουστοι, ακόμη και το ενδεχόμενο αμοιβαίας ενεργοποίησης είναι πιθανό, όπου οι πρωτεΐνες του κάθε παθογόνου λειτουργούν σαν καταλύτες η μία για την άλλη, διευκολύνοντας νέες κλινικές πορείες και δυναμικές μετάδοσης για τις δύο ασθένειες.

Την ίδια στιγμή, ο δυτικός ρατσισμός προς τους Ασιάτες (Sinophobia) δεν κάνει πιο εύκολη τη δουλειά του κινεζικού συστήματος υγείας. Σίγουρα ο θυμός και η απογοήτευση που η κινέζικη κοινή γνώμη έχει κατευθύνει προς τις τοπικές και ομοσπονδιακές αρχές για την αργή τους αντίδραση στον 2019-nCoV δεν μπορεί να μετατραπεί σε όπλο στα χέρια της ξενοφοβίας.

Αφήνοντας στην άκρη τον πολιτισμικό πόλεμο, οι αγορές ζωντανών εμπορευμάτων (wet markets) και η εξωτική τροφή είναι ακόμη συνήθεια στην Κίνα όπως είναι και η βιομηχανική παραγωγή, τοποθετούνται δίπλα δίπλα η μία με την άλλη από την μετα-Μαοϊκή εποχή της οικονομικής φιλελευθεροποίησης. Πράγματι, μπορούν να ενσωματωθούν το ένα στο άλλο με την μέθοδο χρήσης της γης.

Η επεκτεινόμενη βιομηχανική παραγωγή μπορεί να ωθεί τις αυξανόμενες κεφαλαιοποιημένες άγριες τροφές βαθύτερα εντός των τελευταίων εναπομεινάντων πρωταρχικών εκτάσεων, φέρνοντας στην επιφάνεια μια ευρύτερη ποικιλία από δυνητικά πρωτοπανδημικούς παθογόνους οργανισμούς. Οι επαναλαμβανόμενες δραστηριότητες αστικοποίησης της επαρχίας καθώς και η συσσώρευση πληθυσμού πιθανόν να αυξήσουν την επαφή (και το αντίκτυπο) μεταξύ των άγριων μη-ανθρώπινων πληθυσμών και των νέο-αστικοποιημένων επαρχιών.

Παγκοσμίως, ακόμη και τα αγριότερα συμβιωτικά είδη εισέρχονται βίαια σε αγροτικές αλυσίδες κέρδους: μεταξύ των οποίων όστρακα, σκαντζόχοιροι, κροκόδειλοι, νυχτερίδες φρούτων, μοσχογαλιές των φοινίκων – των οποίων οι μερικώς χωνεμένοι κόκκοι καφέ αποτελούν την ακριβότερη ποικιλία. Κάποια άγρια είδη βρίσκουν τον δρόμο τους στο τραπέζι προτού καν ταυτοποιηθούν από τους επιστήμονες, συμπεριλαμβανομένου ενός νέου είδους σκυλόψαρου που βρέθηκε σε μια αγορά της Ταϊβάν.

Όλα αντιμετωπίζονται όλο και περισσότερο σαν βρώσιμα εμπορεύματα. Καθώς η φύση απογυμνώνεται τόπο σε τόπο, είδος το είδος, ό,τι απομένει γίνεται πολυτιμότερο.

Ο Βεμπεριανός ανθρωπολόγος Lyle Fearnley επεσήμανε ότι οι αγρότες της Κίνας χειρίζονται κατ’ επανάληψη τον διαχωρισμό μεταξύ άγριας και εξημερωμένης φύσης ως οικονομικό σημαίνον, παράγοντας νέα νοήματα και αξίες μέσω των ζώων τους, λαμβάνοντας υπ’ όψη και τις επιδημιολογικές προειδοποιήσεις που ανακοινώνονται σχετικά με το εμπόριό τους. Ένας μαρξιστής μπορεί να ανταπαντήσει ότι αυτά τα σημαίνοντα αναδύονται από ένα πλαίσιο που επεκτείνεται πολύ πέραν του ελέγχου των μικροϊδιοκτητών, έξω, προς την παγκόσμια κυκλοφορία του κεφαλαίου.

Έτσι, ενώ η διάκριση μεταξύ εργοστασιακής φάρμας και wet market δεν είναι ασήμαντη, μπορεί να μας διαφεύγουν οι ομοιότητές τους (η διαλεκτική τους σχέση).

Τα όρια αυτών των διαχωρισμών χάνουν την διακριτότητά τους μέσω ενός αριθμού άλλων μηχανισμών. Πολλοί μικροϊδιοκτήτες παγκοσμίως, και στην Κίνα, είναι στην πραγματικότητα εργοδότες που εκτρέφουν πουλερικά αυθημερόν για βιομηχανική επεξεργασία. Κατ’ αυτό τον τρόπο στην μικρή περιουσία του εργοδότη στην άκρη ενός δάσους, ένα εκτρεφόμενο ζώο μπορεί να μολυνθεί από κάποιο παθογόνο μικροοργανισμό προτού μεταφερθεί σε ένα εργοστάσιο επεξεργασίας στον εξωτερικό δακτύλιο μιας μεγάλης πόλης.

Στο μεταξύ, η εξάπλωση των εργοστασιακών φαρμών μπορεί να ωθήσει τις συντεχνιακού-τύπου εταιρίες άγριων τροφίμων να εγκαθίστανται όλο και βαθύτερα μέσα στα δάση, αυξάνοντας την πιθανότητα να μεταφέρουν ένα νέο παθογόνο μικροοργανισμό,  ελαττώνοντας ταυτόχρονα την περιβαλλοντική πολυπλοκότητα με τον οποίο τα δάση μπλοκάρουν τις αλυσίδες μετάδοσης.

Τα κεφάλαιο εργαλειοποιεί τις έρευνες για τέτοιου είδους ασθένειες. Η απόδοση ευθυνών στους μικροϊδιοκτήτες είναι πλέον μια στάνταρ πρακτική της διαχείρισης κρίσεων στην αγροτική αγορά, αλλά είναι ξεκάθαρο ότι οι ασθένειες είναι αποτέλεσμα των συστημάτων παραγωγής εντός χώρου, χρόνου και τρόπου, όχι μόνο των επιμέρους δραστών μεταξύ των οποίων αναθέτουμε εναλλάξ την ευθύνη.

Ως κλάση, ο κορονοΪός φαίνεται να γεφυρώνει αυτούς τους διαχωρισμούς. Ενώ ο SARS και ο 2019-nCoV φαίνονταν να προέρχονται από τα wet markets, ο MERS, ο άλλος θανατηφόρος κορονοΪός, προέκυψε κατευθείαν από τον βιομηχανοποιούμενο τομέα εκτροφής καμήλας στην Μέση Ανατολή. Είναι ένα μονοπάτι προς την επιδημία που έχει συχνά αφεθεί εκτός του γενικότερου επιστημονικού διαλόγου σχετικά με αυτούς τους ιούς.

Αυτό θα έπρεπε να είχε αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο τους σκεφτόμαστε. Θα πρότεινα να στοχεύσουμε την έρευνα των αιτίων και της αντιμετώπισης των ασθενειών πέραν του αντικειμένου της βιο-ιατρικής ή ακόμη και της οικο-υγειινής με κατεύθυνση το πεδίο των οικο-κοινωνικών σχέσεων.

Άλλες προσεγγίσεις προτείνουν διαφορετικές λύσεις στο πρόβλημα. Κάποιοι ερευνητές προτείνουν να τροποποιήσουμε γενετικά πουλερικά και άλλα ζώα εκτροφείου ώστε να είναι ανθεκτικά σε τέτοιες αρρώστιες. Παρακάμπτουν το ερώτημα, αν αυτό θα επέτρεπε στις ποικιλίες αυτές να κυκλοφορούν, ως ασυμπτωματικά πλέον ζώα προς βρώση, προτού διαρρεύσουν σε μη-τροποποιημένους ανθρώπους.

Γυρνώντας πίσω στον χρόνο, μια πηγή εκνευρισμού μου, έγραφα για τις βασικές αρχές που απουσιάζουν από τις προσπάθειες απομάκρυνσης παθογόνων οργανισμών μέσω γενετικής τροποποίησης:

  «Πέραν του ζητήματος της οικονομικής διαθεσιμότητας των καινούργιων τροποποιημένων κοτόπουλων, ιδιαίτερα για τις φτωχότερες χώρες, η επιτυχία της γρίπης προέρχεται από την δυνατότητά της να αποφεύγει τέτοιου είδους απλές λύσεις. Υποθέσεις βασισμένες σε προσοδοφόρα μοντέλα βιολογίας συχνά παρεξηγούνται με τις προσδοκίες σχετικά με την υλική πραγματικότητα, προσδοκίες παρεξηγούνται για προβλέψεις, οι προβλέψεις για βεβαιότητες.»

   «Μία πηγή ενόχλησης είναι η πολυδιάστατη φύση του προβλήματος. Υπάρχει η άποψη, ακόμη και μεταξύ των συμβατικών μελετητών, ότι η γρίπη είναι κάτι παραπάνω από έναν ιό ή μία μόλυνση· ότι σέβεται ελάχιστα διεπιστημονικά όρια (και επιχειρηματικά σχέδια) τόσο στην μορφή όσο και στο περιεχόμενο τους. Οι παθογόνοι οργανισμοί συχνά βρίσκονται εντός διαδικασιών όπου και συσσωρεύονται σε επίπεδο βιο-πολιτισμικής οργάνωσης για να λύσουν προβλήματα που αντιμετωπίζουν σε άλλα επίπεδα, συμπεριλαμβανομένου και του μοριακού.»

Η γεωργική αγορά μας προσανατολίζει διαρκώς προς ένα τεχνο-ουτοπικό μέλλον για να μας κρατάει δέσμιους ενός παρελθόντος καπιταλιστικών σχέσεων. Κάνουμε διαρκώς κύκλους γύρω από το ίδιο μονοπάτι εμπορευμάτων που οδηγεί εξ αρχής σε νέες ασθένειες.

+ + + +

Ο κρυφός ενθουσιασμός (και ο φανερός τρόμος) που νιώθουν οι επιδημιολόγοι εν καιρό έξαψης δεν είναι τίποτα περισσότερο από ήττα μασκαρεμένη ως ηρωισμός.

Το επάγγελμα, σχεδόν εξ’ ολοκλήρου, οργανώνεται επί του παρόντος γύρω από post-hoc καθήκοντα, όπως με την δουλειά ενός υπαλλήλου τσίρκου που ακολουθεί έναν ελέφαντα καθαρίζοντας τις ακαθαρσίες με ένα φτυάρι. Υπό το νεοφιλελεύθερο πρόγραμμα, οι επιδημιολόγοι και οι μονάδες δημόσιας υγείας χρηματοδοτούνται για να καθαρίσουν το χάλι του συστήματος ενώ ταυτόχρονα ορθολογικοποιούνε ακόμη και τις χειρότερες πρακτικές που οδηγούν στην ανάδυση θανατηφόρων πανδημιών.

Σε ένα σχολιασμό για τον νέο κορονοΪό, κάποιος Simon Reid, ένας καθηγητής ελέγχου μεταδοτικών ασθενειών στο Πανεπιστήμιο του Queensland, ενσαρκώνει την ασυνέχεια που προκύπτει.

Ο Reid πηδά από θέμα σε θέμα, αποτυγχάνοντας να βρει ένα δρόμο εκτός των τεχνικών παρατηρήσεών του. Τέτοιες απερισκεψίες εκ μέρους του Reid, δεν είναι κατ’ ανάγκη ζήτημα ανικανότητας ή μοχθηρών προθέσεων. Είναι μάλλον, ζήτημα των αντιθετικών εξαναγκασμών του νεοφιλελεύθερου πανεπιστημίου.

Ο Reid και άλλοι ιδρυματικοί επιδημιολόγοι είναι υπεύθυνοι για την εκκαθάριση μίας αρρώστιας νέο-φιλελεύθερης προέλευσης -ναι, και εκτός της Κίνας- ενώ διανέμουν καθησυχαστικές κοινοτυπίες πως το σύστημα που τους πληρώνει λειτουργεί. Είναι ένας διπλός δεσμός με τον οποίο πολλοί επαγγελματίες επιλέγουν να ζήσουν, και επιπροσθέτως, να ευδοκιμήσουν από αυτόν, ακόμη και αν οι προκύπτουσες επιδημιολογίες απειλούν εκατομμύρια ανθρώπους.

Ο Reid κατανοεί την σχέση του 2019-nCoV με το σύστημα τροφίμων και της συντήρησής τους (καθώς και πολλοί από τους υποψήφιους celebrities των ριάλιτι επιδημιολογίας που παίζονται αυτόν τον αιώνα). Αλλά με το να εισάγει αυτή την πρωτοπανδημία, προτείνει, για να παραφράσω, ότι «Αυτή η απόλυτη φρίκη έχει και μία θετική αρετή ― Ζήτω!» και συμβαίνει «η Κίνα να έχει υπάρξει πηγή επαναλαμβανόμενων εξάψεων, αλλά η ίδια, και ένας Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) που πλέον βρίσκεται υπό την κατοχή φιλανθρωπο-καπιταλιστών, διεξάγουν υποδειγματικούς βιο-ελέγχους.»

Μπορούμε να απορρίψουμε την Σινοφοβία, να προσφέρουμε υλική υποστήριξη και ακόμη να θυμόμαστε καλά ότι η Κίνα συγκάλυψε την έξαρση του SARS το 2003. Το Πεκίνο κατέστειλε τα media και τις εκθέσεις δημόσιας υγείας, επιτρέποντας τον κορονοΪό να εξαπλωθεί στην ίδια του τη χώρα. Οι ιατρικές αρχές, σε γειτονική από την εστία έξαρσης επαρχία, δεν γνώριζαν από τί έπασχαν οι ασθενείς που εμφανίζονταν στα επείγοντα περιστατικά. O SARS τελικώς εξαπλώθηκε μεταξύ πολλών χωρών έως και τον Καναδά και με το ζόρι οδηγήθηκε σε εξάλειψη.

Εντωμεταξύ ο νέος αιώνας έχει σημαδευτεί από την αποτυχία ή την άρνηση της Κίνας να αναλύσει τις έρευνες που έχουν γίνει για την παραγωγή ρυζιού, πάπιας και βιομηχανικών πουλερικών και χοιρινών που δημιουργεί πολλαπλές νέες ποικιλίες γρίπης. Αντιμετωπίζεται ως παράπλευρη απώλεια της ευημερίας.

Αυτό ωστόσο, δεν είναι Κινεζική εξαίρεση. Οι Η.Π.Α και η Ευρώπη έχουν λειτουργήσει επίσης ως αφετηρία για νέες ποικιλίες γρίπης, όπως πρόσφατα με τους H5N2 και H5Nx, ενώ οι πολυεθνικοί και νέο-αποικιακοί δορυφόροι τους οδήγησαν στην ανάδυση του Ebola στην Δυτική Αφρική και του Zika στην Βραζιλία. Οι υπεύθυνοι της δημόσιας υγείας κάλυψαν τις γεωργικές επιχειρήσεις εν μέσω της έξαρσης H1N1 και Η5Ν1.

Ίσως πρέπει να αποφύγουμε την επιλογή μεταξύ ενός ή δύο κύκλων συσσώρευσης του κεφαλαίου: από τη μία ο Αμερικάνικος κύκλος και από την άλλη ο Κινεζικός (ή όπως φαίνεται να κάνει ο Reid, και τους δύο). Το να μην επιτρέψουμε κανένα από τα δύο είναι επίσης μια επιλογή.

Αν πρέπει να λάβουμε μέρος στο Μεγάλο Παιχνίδι, ας επιλέξουμε έναν οικοσοσιαλισμό που επουλώνει το μεταβολικό χάσμα μεταξύ οικολογίας και οικονομίας, μεταξύ πόλης, επαρχίας και άγριας φύσης, που διατηρεί σε απόσταση τους χειρότερους από τους παθογόνους οργανισμούς από το να επανα-αναδυθούν. Ας επιλέξουμε τη διεθνιστική αλληλεγγύη με τους καθημερινούς ανθρώπους ανά τον κόσμο.

Ας πραγματώσουμε έναν φιλο-οντικό κομμουνισμό πέραν του Σοβιετικού μοντέλου. Ας πλέξουμε ένα νέο παγκόσμιο-σύστημα: απελευθέρωση ιθαγενών, αγροτική αυτονομία, στρατηγική επαναφορά της άγριας φύσης, συγκεκριμένες αγρο-οικολογίες για κάθε τόπο, που επαναπροσδιορίζοντας την βιο-ασφάλεια επανεισάγουν ανθεκτικές ζώνες σε ένα ευρύ φάσμα ποικιλομορφίας σε εκτρεφόμενα ζώα, πουλερικά και καρπούς.

Ας επανεισάγουμε την φυσική επιλογή ως μια λειτουργία του οικοσυστήματος και ας αφήσουμε τα ζωντανά και τους καρπούς μας να αναπαραχθούν επί τόπου, ώστε να κληροδοτήσουν τα ανθεκτικά σε εξάρσεις γονίδιά τους στην επόμενη γενιά.

Αναλογιστείτε τις επιλογές διαφορετικά.

Ίσως να ήμουν άδικος με τους Reids αυτού του κόσμου, οι οποίοι στα πλαίσια των επαγγελματικών τους υποχρεώσεων πρέπει να πιστέψουν στις ίδιες τους τις αντιφάσεις. Όμως, όπως δείχνουν πεντακόσια χρόνια πολέμου και πανώλης, οι δυνάμεις του κεφαλαίου που πολλοί επιδημιολόγοι σήμερα υπηρετούν, είναι παραπάνω από πρόθυμες να μετρήσουν σωρούς πτωμάτων.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Create your website with WordPress.com
Ξεκινήστε
Αρέσει σε %d bloggers: